Het bekken is een muziekinstrument en slaginstrument van metaal: een ronde, licht gewelfde schijf die bij het aanslaan lang en rijk aan boventonen klinkt. Je vindt het in het symfonieorkest, in de fanfare en in marsmuziek, maar vooral in het drumstel, waar meerdere bekkens samen de klank van het hele stel bepalen. In dit artikel lees je wat voor instrument het bekken is, hoe het is opgebouwd, welke soorten er zijn, waaraan je de klank kunt herkennen en waar je op moet letten bij het kopen.
Snel naar: Opbouw · Soorten · Materiaal · Welk bekken past bij jou? · Veelgestelde vragen
Wat voor muziekinstrument is het bekken?
Bekkens behoren tot de oudste muziekinstrumenten: al in de oudheid klonken ze in het Oude Nabije Oosten, in Egypte, Griekenland en Rome, en in Azië. Muziekwetenschappelijk behoort het bekken tot de idiofonen, de „zelfklinkers”. Het heeft geen snaar en geen vel: de klank ontstaat doordat het metaal zelf gaat trillen. Daarom heeft een bekken geen vaste toonhoogte, maar een klank van heel veel boventonen, die je eerder omschrijft als ruisend, helder of donker dan met een nootnaam. Je bespeelt het met sticks, brushes of mallets, en in het orkest ook door twee bekkens tegen elkaar te slaan.
Bekkens in de muziek: orkest en drumstel
In het orkest kom je twee vormen tegen: het bekkenpaar, waarbij twee bekkens aan leren lussen worden vastgehouden en tegen elkaar worden geslagen, en het hangende bekken, dat op een standaard is gemonteerd en met mallets wordt bespeeld, bijvoorbeeld voor een lange, aanzwellende roffel.
In het drumstel zijn de bekkens vast gemonteerd en hebben ze verschillende taken: de hi-hat bestaat uit twee bekkens die via een voetpedaal tegen elkaar slaan. Crashbekkens zetten korte accenten, het ridebekken draagt het doorlopende ritme. Daarbij komen splash-, china- en effectbekkens. Deze indeling is in de 20e eeuw ontstaan; hoe de bekkens zich daarvoor ontwikkelden, lees je in onze geschiedenis van de bekkens.
Opbouw van een bekken: bell, bow en rand
Elk bekken bestaat uit dezelfde zones. In het midden zit het gat voor de montage, daaromheen de bell (in het Duits Glocke), een gewelfde verhoging met een heldere, duidelijke klank. Het vlak tussen bell en rand heet bow; hier speel je op een ride de beat. De buitenrand (edge) is de zone voor crashslagen.
Rand, bow en bell klinken verschillend, daarom is het de moeite waard een bekken bij het uitproberen in alle drie de zones te beluisteren. Twee andere gegevens bepalen het karakter: de diameter, die in inch wordt opgegeven, en het gewicht.
Bell, bow en rand op de Turkish Cymbals John Blackwell Signature Ride. De labels in de afbeelding zijn in het Duits, met de Engelse term tussen haakjes. Bij Cymballand Virtual hebben we elk van deze zones apart opgenomen.
De soorten in één oogopslag
- Hi-hatbekkens: een paar van een top- en een bottombekken, bij ons van 12" tot 16". Meer over de juiste afstelling vind je in het artikel Hi-hat correct instellen.
- Crashbekkens: voor accenten en overgangen, van 14" tot 22".
- Ridebekkens: voor het doorlopende ritme, van 16" tot 24".
- Crash-ridebekkens: een compromis tussen beide, in 19" en 20".
- Splashbekkens: kleine, snelle accenten, van 6" tot 12".
- China- en effectbekkens: ruwe, snel wegstervende klanken, van 8" tot 22".
- Bellbekkens: kleine bekkens voor bellaccenten, met een gewelfd of vlak midden, van 6" tot 11".
Zoek je een compleet stel, dan vind je bij de bekkensets op elkaar afgestemde combinaties.
Waar is een bekken van gemaakt?
De meeste hoogwaardige bekkens zijn gemaakt van brons, een legering van koper en tin. Bij B20 is dat 80 % koper en 20 % tin, bij B8 slechts ongeveer 8 % tin. B8-brons laat zich koud walsen en stansen en is daardoor goedkoper te produceren. Voor beginners is dat een verstandige keuze, en ook instapbekkens van messing komen veel voor. Wij bieden daarentegen B20-bekkens van Turkish Cymbals aan die, op de X-TR-serie na, met de hand worden gehamerd, tegen betaalbare prijzen. Hoe sterk de legering de klank echt bepaalt en wat er verder toe doet, legt het artikel B8 vs. B20 uit.
Hoe een bekken ontstaat
Een bekken ontstaat in meerdere stappen: het brons wordt gegoten, de ruwe schijf wordt in de oven verhit en daarna gevormd. Bij hoogwaardige bekkens volgt het hameren, dat het metaal spanning en het oppervlak zijn structuur geeft, en meestal het afdraaien op de draaibank. De Istanboelse bekkenbouwtraditie gaat terug tot 1623, toen Zildjian werd opgericht. In die traditie richtte Mehmet Tamdeğer, die in de jaren vijftig als leerling begon in de werkplaats van K. Zildjian in Istanbul-Samatya, in 1996 Turkish Cymbals op.
Bij Turkish Cymbals worden de bekkens met de hand gegoten, verhit en met de hand gehamerd; de uitzondering is de X-TR-serie, die half met de hand en half machinaal wordt gehamerd. Bekkens die ruw blijven, zoals de Raw-series, worden niet afgedraaid. Het hele proces stap voor stap wordt beschreven in het artikel Handgemaakte bekkens.
Zo klinkt een bekken
Drummers beschrijven de klank van een bekken met een paar vaste begrippen: attack is de eerste aanslag, sustain de tijd dat het bekken doorklinkt, decay het wegsterven. Wash noemt men het vlakke ruisen dat ontstaat bij de ride of bij open hi-hats. Daar komen tegenstellingen bij als dark en bright of dry en washy. Wat de afzonderlijke begrippen betekenen, legt de bekken-terminologie uit.
Hoe een ride in de praktijk klinkt, hoor je in deze video met de Turkish Cymbals Cappadocia Ride 22". Let tijdens het luisteren op attack, sustain en wash en op hoe de klank verandert tijdens het spelen. Meer bekkens uit dezelfde lijn vind je in de Cappadocia-serie.
Welk bekken past bij jou?
Ik ben Bülent, eigenaar van Cymballand, en speel al meer dan 25 jaar drums. Dit geef ik drummers mee bij de aankoop van bekkens.
Koop niet op klank alleen
De meest gemaakte fout: een bekken kopen alleen omdat het goed klinkt. Belangrijker is wat jouw stel op dit moment nodig heeft, en net zo goed wat het niet nodig heeft. Vraag jezelf af: in welk project speel je? Welke klanken heeft die muziek nodig? Welke bekkens speel je er al bij? En de belangrijkste vraag: wil je een duidelijk contrast met je bestaande bekkens, of moet het nieuwe bekken aansluiten bij je bestaande klankbeeld?
Denk niet te veel na
Met bekkens is het net als met parfum: wie er te veel achter elkaar uitprobeert, verliest het overzicht en de juiste keuze wordt moeilijker in plaats van makkelijker. Bepaal daarom vooraf wat je wilt bereiken en wat je nodig hebt.
Als je in meerdere stijlen speelt
Speel je in meerdere projecten en stijlen, neem dan een bekken dat niet te helder en niet te donker is en niet te luid en niet te ingetogen. Veelzijdige bekkens met een Traditional-finish zijn hier goed voor geschikt, bijvoorbeeld uit de series Classic, Sehzade of Vintage Soul.
De standaardset: 14, 16, 18 en 20 inch
Voordat ik een aanbeveling doe, vraag ik naar je drumstel (maten en ketelhout) en naar de muziek die je speelt. Als standaardset adviseer ik een 14" hi-hat, een 16" crash, een 18" crash en een 20" ride. Is je budget beperkt en wil je lang en in meerdere projecten spelen, dan is dit de combinatie waarmee je het minst fout doet.
Maat, gewicht en finish
Naarmate maat en gewicht toenemen, wordt de klank doorgaans langer, voller en dieper. Maar er zijn talloze varianten, en ook de finish speelt een rol: een groot, zwaar, dik bekken kan toch kort uitklinken. Voor de studio en kleine podia passen de maten 14, 16, 18 en 20 inch. Ook in grote zalen kun je ermee goed klinken. Speel je echter rock met weinig instrumenten en heb je meer volume in het totaalgeluid nodig, dan kunnen grotere bekkens zinvol zijn.
Goed spelen en verzorgen
Speel je bekkens onder de juiste hoek en met geschikte sticks. Een dun bekken met een dikke stick zoals een 5B kan scheuren. Een dikker bekken levert daarentegen het gewenste volume zonder dat je extreem hard hoeft te slaan. De keuze voor het juiste bekken beschermt het dus ook. Bewaar het droog. Wil je chemisch reinigen, lees je dan vooraf goed in, kies reinigers met goede referenties en test ze eerst op een klein plekje. Draai de vleugelmoer op de bekkenstandaard niet te strak aan: het bekken moet vrij kunnen bewegen en trillen. Zit het te strak, dan wordt de klank gesmoord en wordt het bekken extra belast. Meer tips vind je in het artikel Bekkens reinigen en verzorgen.
Laat je adviseren
De meeste vragen die ik krijg gaan niet over B20 of handwerk, maar over de keuze: er zijn heel veel boutiquemerken, en binnen elk merk weer veel series en types. Bij de grote merken is de klank grotendeels gestandaardiseerd, daar vind je gemakkelijk precies het verwachte bekken. Wie een hoogwaardig, handgemaakt bekken voor een eerlijke prijs zoekt, komt daarentegen bij de alternatieven uit, en dan wordt kiezen lastig. Daarom adviseren we je persoonlijk: Cymballand is sinds 2015 officieel distributeur van Turkish Cymbals in Duitsland, en praten met een drummer die de bekkens kent en zelf speelt, helpt van beginner tot prof. De bekkens kun je vooraf uitproberen met Cymballand Virtual, en hoe je bij het testen systematisch te werk gaat, laat de Cymbal-soundcheck zien.
Veelgestelde vragen over het bekken
Tot welke instrumentgroep behoort het bekken?
Het bekken behoort tot de slaginstrumenten, preciezer tot de idiofonen, omdat het metaal zelf klinkt, zonder snaar of vel.
Heeft een bekken een bepaalde toonhoogte?
Nee. Een bekken heeft geen vaste toonhoogte, maar een klank uit veel boventonen. Of die donker of helder overkomt, hangt vooral af van maat, gewicht, materiaal, finish en afwerking.
Welke bekkens heeft een drumstel minimaal nodig?
Een typisch stel kan uit met een hi-hat, een crash en een ride. Als standaardmaten hebben 14, 16, 18 en 20 inch zich bewezen. Andere bekkens kun je later aanvullen.
Wat is het verschil tussen een crash en een ride?
Een crash zet korte accenten en overgangen, een ride draagt het doorlopende ritme, dat je meestal op de bow speelt.
Wat betekent B20?
B20 is brons van 80 % koper en 20 % tin, bij B8 is het slechts ongeveer 8 % tin. Bij Cymballand vind je B20-bekkens van Turkish Cymbals die, op de X-TR-serie na, met de hand worden gehamerd.
Kan ik een dun bekken met dikke sticks spelen?
Liever niet. Een dun bekken met een dikke stick zoals een 5B kan scheuren. Kies liever een dikker bekken als je meer volume nodig hebt.
