Talerz perkusyjny to instrument muzyczny z grupy instrumentów perkusyjnych, wykonany z metalu: okrągły, lekko wypukły krążek, który po uderzeniu brzmi długo i jest bogaty w alikwoty. Znajdziesz go w orkiestrze symfonicznej, w orkiestrze dętej i w muzyce marszowej, ale przede wszystkim w zestawie perkusyjnym, gdzie kilka talerzy wspólnie kształtuje brzmienie całego zestawu. W tym artykule dowiesz się, jakim instrumentem jest talerz, jak jest zbudowany, jakie istnieją rodzaje, po czym rozpoznać jego brzmienie i na co zwrócić uwagę przy zakupie.
Przejdź od razu do: Budowa · Rodzaje · Materiał · Jaki talerz będzie dla ciebie dobry? · Najczęstsze pytania
Jakim instrumentem muzycznym jest talerz?
Talerze należą do najstarszych instrumentów muzycznych: już w starożytności rozbrzmiewały na starożytnym Wschodzie, w Egipcie, Grecji i Rzymie, a także w Azji. W muzykologii talerz zalicza się do idiofonów, czyli „samobrzmiących”. Nie ma struny ani membrany: dźwięk powstaje, gdy drga sam metal. Dlatego talerz nie ma określonej wysokości dźwięku, tylko brzmienie złożone z bardzo wielu alikwotów, które łatwiej opisać jako szumiące, jasne lub ciemne niż nazwą nuty. Gra się na nim pałkami, miotełkami lub malletami, a w orkiestrze także uderzając dwa talerze o siebie.
Talerze w muzyce: orkiestra i perkusja
W orkiestrze spotkasz dwie formy: parę talerzy, w której dwa talerze trzymane na skórzanych pasach uderza się o siebie, oraz talerz wiszący, który jest zamontowany na statywie i jest grany malletami, na przykład do długiego, narastającego tremola.
W zestawie perkusyjnym talerze są zamontowane na stałe i mają różne zadania: hi-hat składa się z dwóch talerzy, które uderzają o siebie za pomocą pedału nożnego. Talerze crash dają krótkie akcenty, talerz ride prowadzi ciągły rytm. Do tego dochodzą talerze splash, china i efektowe. Ten podział ukształtował się w XX wieku; jak talerze rozwijały się wcześniej, przeczytasz w naszej historii talerzy.
Budowa talerza: kopuła, bow i krawędź
Każdy talerz składa się z tych samych stref. Pośrodku znajduje się otwór montażowy, a wokół niego kopuła (po angielsku bell), wypukłe wzniesienie o jasnym, czystym brzmieniu. Powierzchnia między kopułą a krawędzią nazywa się bow; tutaj grasz beat na ride. Zewnętrzna krawędź (edge) to strefa uderzeń crash.
Krawędź, bow i kopuła brzmią inaczej, dlatego warto przy wypróbowywaniu talerza posłuchać wszystkich trzech stref. Charakter talerza określają jeszcze dwie dane: średnica, podawana w calach, oraz waga.
Kopuła, bow i krawędź na przykładzie Turkish Cymbals John Blackwell Signature Ride. Opisy na zdjęciu są po niemiecku, z angielskim terminem w nawiasie. W Cymballand Virtual nagraliśmy każdą z tych stref osobno.
Rodzaje w skrócie
- Talerze hi-hat: para złożona z talerza górnego i dolnego, u nas od 12" do 16". Więcej o prawidłowym ustawieniu znajdziesz w artykule Prawidłowe ustawienie talerzy hi-hat.
- Talerze crash: do akcentów i przejść, od 14" do 22".
- Talerze ride: do ciągłego rytmu, od 16" do 24".
- Talerze crash-ride: kompromis między jednym a drugim, w rozmiarach 19" i 20".
- Talerze splash: małe, szybkie akcenty, od 6" do 12".
- Talerze china i efektowe: szorstkie, szybko wybrzmiewające dźwięki, od 8" do 22".
- Talerze bell: małe talerze do akcentów typu bell, z wypukłym lub płaskim środkiem, od 6" do 11".
Jeśli szukasz kompletnego zestawu, w zestawach talerzy znajdziesz dopasowane do siebie kombinacje.
Z czego jest zrobiony talerz?
Większość wysokiej jakości talerzy wykonuje się z brązu, stopu miedzi i cyny. W B20 jest to 80 % miedzi i 20 % cyny, w B8 tylko około 8 % cyny. Brąz B8 można walcować na zimno i tłoczyć, dlatego jest tańszy w produkcji. Na początek to rozsądny wybór, a popularne są też talerze dla początkujących z mosiądzu. My natomiast oferujemy talerze B20 od Turkish Cymbals, które – poza serią X-TR – są kute ręcznie, w przystępnych cenach. Jak bardzo stop naprawdę kształtuje brzmienie i co jeszcze się liczy, wyjaśnia artykuł B8 vs. B20.
Jak powstaje talerz
Talerz powstaje w kilku etapach: brąz jest odlewany, surowy krążek nagrzewany w piecu, a następnie formowany. W przypadku wysokiej jakości talerzy następuje kucie, które nadaje metalowi naprężenie, a powierzchni strukturę, oraz zwykle toczenie na tokarce. Stambulska tradycja wytwarzania talerzy sięga 1623 roku, kiedy założono Zildjian. W tej tradycji Mehmet Tamdeğer, który w latach 50. zaczynał jako uczeń w warsztacie K. Zildjian w Stambule-Samatyi, założył w 1996 roku Turkish Cymbals.
W Turkish Cymbals talerze są odlewane ręcznie, nagrzewane i kute ręcznie; wyjątkiem jest seria X-TR, kuta w połowie ręcznie, a w połowie maszynowo. Talerze pozostawione surowe, jak serie Raw, nie są toczone. Przebieg krok po kroku opisuje artykuł Ręcznie robione talerze.
Jak brzmi talerz
Perkusiści opisują brzmienie talerza kilkoma stałymi pojęciami: attack to pierwsze uderzenie, sustain to czas, w którym talerz dalej brzmi, a decay to wybrzmiewanie. Wash nazywa się płaski szum, który pojawia się na ride lub przy otwartym hi-hacie. Do tego dochodzą pary przeciwieństw, takie jak dark i bright albo dry i washy. Co oznaczają poszczególne pojęcia, wyjaśnia terminologia talerzy.
Jak ride brzmi w praktyce, usłyszysz w tym filmie z Turkish Cymbals Cappadocia Ride 22". Podczas słuchania zwróć uwagę na attack, sustain i wash oraz na to, jak zmienia się brzmienie podczas gry. Więcej talerzy z tej samej linii znajdziesz w serii Cappadocia.
Jaki talerz będzie dla ciebie dobry?
Jestem Bülent, właściciel Cymballand, i gram na perkusji od ponad 25 lat. To właśnie przekazuję perkusistom przy zakupie talerzy.
Nie kupuj tylko według brzmienia
Najczęstszy błąd: kupić talerz tylko dlatego, że dobrze brzmi. Ważniejsze jest to, czego twój zestaw potrzebuje w tej chwili, i równie ważne to, czego nie potrzebuje. Zadaj sobie pytania: w jakim projekcie grasz? Jakich brzmień potrzebuje ta muzyka? Jakie talerze już do niej grasz? I najważniejsze pytanie: czy chcesz wyraźnego kontrastu z talerzami, które już masz, czy nowy talerz ma pasować do twojego dotychczasowego brzmienia?
Nie zastanawiaj się za bardzo
Z talerzami jest jak z perfumami: kto próbuje zbyt wielu pod rząd, traci orientację, a właściwy wybór staje się trudniejszy zamiast łatwiejszy. Dlatego ustal wcześniej, co chcesz osiągnąć i czego potrzebujesz.
Jeśli grasz w kilku stylach
Jeśli grasz w kilku projektach i stylach, wybierz talerz, który nie jest ani za jasny, ani za ciemny, ani za głośny, ani zbyt powściągliwy. Uniwersalne talerze z wykończeniem Traditional dobrze się do tego nadają, na przykład z serii Classic, Sehzade lub Vintage Soul.
Zestaw standardowy: 14, 16, 18 i 20 cali
Zanim wydam rekomendację, pytam o twoją perkusję (rozmiary i drewno skorup) oraz o muzykę, którą grasz. Jako zestaw standardowy polecam hi-hat 14", crash 16", crash 18" i ride 20". Jeśli twój budżet jest ograniczony, a chcesz grać długo i w kilku projektach, to kombinacja, w której najmniej się pomylisz.
Rozmiar, waga i wykończenie
Wraz z rozmiarem i wagą brzmienie jest zazwyczaj dłuższe, pełniejsze i głębsze. Ale wariantów jest mnóstwo, a znaczenie ma też wykończenie: duży, ciężki, gruby talerz może mimo to wybrzmiewać krótko. Do studia i małych scen pasują rozmiary 14, 16, 18 i 20 cali. Także w dużych salach możesz się nimi dobrze prezentować. Jeśli jednak grasz rocka w małej obsadzie i potrzebujesz więcej głośności w ogólnym brzmieniu, większe talerze mogą mieć sens.
Prawidłowa gra i pielęgnacja
Graj na talerzach pod właściwym kątem i odpowiednimi pałkami. Cienki talerz uderzany grubą pałką, taką jak 5B, może pęknąć. Grubszy talerz natomiast daje pożądaną głośność, bez konieczności uderzania wyjątkowo mocno. Wybór właściwego talerza więc też go chroni. Przechowuj go w suchym miejscu. Jeśli chcesz czyścić chemicznie, zorientuj się wcześniej dokładnie, wybierz środki z dobrymi referencjami i najpierw przetestuj je na małym fragmencie. Nie dokręcaj zbyt mocno nakrętki motylkowej na statywie talerza: talerz musi móc się swobodnie poruszać i drgać. Jeśli siedzi zbyt ciasno, brzmienie się dusi, a talerz jest dodatkowo obciążony. Więcej wskazówek znajdziesz w artykule Czyszczenie i pielęgnacja talerzy.
Skorzystaj z doradztwa
Większość pytań, które dostaję, nie dotyczy B20 ani ręcznej roboty, tylko wyboru: istnieje bardzo wiele marek butikowych, a w każdej marce znów wiele serii i typów. U dużych marek brzmienie jest w dużej mierze ustandaryzowane, tam łatwo znaleźć dokładnie taki talerz, jakiego się spodziewasz. Kto szuka wysokiej jakości, ręcznie wykonanego talerza w uczciwej cenie, trafia natomiast do alternatyw, a wtedy wybór robi się trudny. Dlatego doradzamy osobiście: Cymballand od 2015 roku jest oficjalnym dystrybutorem Turkish Cymbals w Niemczech, a rozmowa z perkusistą, który zna te talerze i sam na nich gra, pomaga od początkującego po profesjonalistę. Talerze możesz wypróbować wcześniej dzięki Cymballand Virtual, a jak systematycznie podejść do testowania, pokazuje Cymbal-Soundcheck.
Najczęstsze pytania o talerz
Do jakiej grupy instrumentów należy talerz?
Talerz należy do instrumentów perkusyjnych, a dokładniej do idiofonów, ponieważ brzmi sam metal, bez struny i membrany.
Czy talerz ma określoną wysokość dźwięku?
Nie. Talerz nie ma stałej wysokości dźwięku, tylko brzmienie złożone z wielu alikwotów. To, czy wydaje się ciemne, czy jasne, zależy głównie od rozmiaru, wagi, materiału, wykończenia i wykonania.
Jakich talerzy potrzebuje perkusja minimum?
Typowy zestaw wystarczy z hi-hatem, crashem i ride. Jako rozmiary standardowe sprawdziły się 14, 16, 18 i 20 cali. Kolejne talerze możesz dołożyć później.
Czym różni się crash od ride?
Crash daje krótkie akcenty i przejścia, a ride niesie ciągły rytm, który grasz najczęściej na bow.
Co oznacza B20?
B20 to brąz z 80 % miedzi i 20 % cyny, a B8 zawiera tylko około 8 % cyny. W Cymballand znajdziesz talerze B20 od Turkish Cymbals, które – poza serią X-TR – są kute ręcznie.
Czy mogę grać cienkim talerzem grubymi pałkami?
Lepiej nie. Cienki talerz uderzany grubą pałką, taką jak 5B, może pęknąć. Wybierz raczej grubszy talerz, jeśli potrzebujesz więcej głośności.
